ҚАРАҚАЛПАҚ ТІЛІНДЕГІ АФФИКСТЕР

Аңдатпа

Бұл мақалада қарақалпақ тіліндегі аффикстердің функционалдық жіктелуі басқа түркі және әлем тілдерімен салыстырмалы лингвистикалық талдау негізінде зерттеледі. Зерттеу аффикстерді жіктеудің эволюциясын талдайды: дәстүрлі екіжақты бөліністен (сөзжасамдық және сөзтүрлендіруші) тұлғажасамдық аффикстерді де қамтитын күрделі модельдерге дейінгі дамуын қарастырады. В.М. Жирмунский, А.М. Пешковский және Н.А. Баскаковтың негізгі ғылыми еңбектерін талдай отырып, мақала аффикстік морфемалар төңірегіндегі күрделіліктер мен жалғасып келе жатқан пікірталастарды көрсетеді. Ол үш негізгі функционалдық түрді анықтайды: сөзжасамдық, тұлғажасамдық және сөз түрлендіруші аффикстер. Әрбір түр оның морфологиялық рөлі, синтаксистік маңызы және тіл немесе сөйлеу жүйесіндегі орны тұрғысынан қарастырылады. Қарақалпақ тілі деректері аффикс санаттарының арасындағы шекараның анық еместігін көрсетіп, көпфункциялы морфемаларды қамтитын жетілдірілген жіктеу қажеттігін айқындайды. Зерттеу нәтижелері түркі морфологиясын терең түсінуге ықпал етіп, жалпы тіл білімінде типологиялық және теориялық зерттеулердің жаңа бағыттарын ашады.