БИ ЛЕКСИКАСЫ – ҚАЗАҚ ХАЛҚЫНЫҢ МУЗЫКАЛЫҚ-САЛТТЫҚ ДӘСТҮРЛЕРІН ТҮСІНУДІҢ КІЛТІ
DOI:
https://doi.org/10.54251/2522-4026.2025.4.11auКілт сөздер:
би лексикасы, этнопластика, музыкалық-салттық дәстүрлер, бейнешілік, мәдени бірегейлік.Аңдатпа
Автор бұл мақаласында би лексикасы құбылысын қазақ халқының музыкалық-салттық мәдениетінің маңызды элементтерінің бірі ретінде қарастырады. Зерттеу дәстүрлі көшпелілер мәдениетіндегі қозғалыс, дыбыс және ырым арасындағы құрылымдық, мағыналық және таңбалық байланыстарды анықтауды мақсат етті. Автор би лексикасы архетиптік мағыналарды кодтайтын бірегей «дене тілін» білдіретінін атап көрсетті. Бұл мағыналар қазақ қоғамының дүниетанымын, құндылықтарын, рухани көзқарасын көрсетеді. Талдау халық билерінің пластикалық элементтері музыкалық түрлерінің ырғағы мен екпінімен тығыз байланыста болып, біртұтас синкретикалық көркемдік кешен құрайтыны анықталды. Этнографиялық, музыкалық, хореографиялық дереккөздерге сүйене отырып, беташар, жар-жар, жоқтау сияқты өмірлік кезеңдік салт-жораларда қатысымдық және киелі қызмет атқаратын дәйекті қимылдар мен ым-ишаралар анықталды. Мәдени жады мен ұрпақтар сабақтастығын сақтау құралы ретінде этнопластика ұғымына ерекше көңіл бөлінді. Зерттеу нәтижелері би лексикасының дәстүрлі қазақ қоғамының рухани-эстетикалық кодын түсінудің кілті екенін көрсетеді. Оны зерделеу және сақтау мәдени бірегейлікті нығайтуға және заманауи этнохореографиялық бағыттарды дамытуға ықпал етеді.
